0
Shares
राजा वीरेन्द्रको जन्म डिसेम्बर २९, १९४५ मा नेपालको काठमाडौँमा रहेको ‘नारायणहिटी राजदरबार’ मा भएको थियो। उहाँ राजा महेन्द्र वीर विक्रम शाह देव र युवराज्ञी इन्द्रराज्यलक्ष्मी देवीका जेठा छोरा हुनुहुन्थ्यो।उनका दुई साना भाइहरू थिए, राजा ज्ञानेन्द्र र राजकुमार धीरेन्द्र, र तीन बहिनीहरू, राजकुमारी शान्ति, राजकुमारी शारदा र राजकुमारी शोभा।
राजा वीरेन्द्रले आफ्नो प्रारम्भिक शिक्षा भारतको दार्जिलिङस्थित ‘सेन्ट जोसेफ कलेज’ जेसुइट स्कूलमा प्राप्त गरे। मार्च १३, १९५५ मा उनका हजुरबुबा राजा त्रिभुवनको मृत्यु भएपछि उनी स्कूलमै ‘नेपालका युवराज’ बने।
आफ्ना पिता राजा महेन्द्रको मृत्युपछि जनवरी ३१, १९७२ मा राजा वीरेन्द्र नेपालका राजा भए। त्यतिबेला पूर्ण शक्ति उहाँमा निहित थियो र अन्य कुनै पनि प्रकारको सरकार थिएन। सबै राजनीतिक दलहरूलाई प्रतिबन्ध लगाइएको थियो र उहाँले क्षेत्रीय र स्थानीय परिषद् मिलेर बनेको पञ्चायत प्रणालीको सहयोगमा शासन गर्नुभयो।
असीमित शक्तिका बाबजुद पनि, राजा वीरेन्द्रले आफ्नो प्रशासन धेरै राजनीतिक दलहरूको महँगो विकल्प नभई जनप्रतिनिधिहरूद्वारा शासित लोकतन्त्र भएको दाबी गरे।
राजा वीरेन्द्र आफ्नो विदेश नीतिको पहलका लागि पनि परिचित थिए। उनले अक्टोबर १९७३ मा भारतको भ्रमण गरे र त्यसको दुई महिनापछि चीनको पनि भ्रमण गरे। उनले देशको सार्वभौमसत्ता कायम राखे।
सन् १९७५ मा राजा वीरेन्द्रले नेपाललाई ‘शान्ति क्षेत्र’ र तटस्थ क्षेत्र घोषणा गरे जसले विकास र समृद्धिलाई प्रवर्द्धन गर्ने असंलग्न रणनीति अपनाएको थियो।
नेपाली कांग्रेस पार्टी र अन्य राजनीतिक संगठनहरूले १९८० को दशकमा नेपालमा संवैधानिक सुधारको वकालत गर्न थाले। वीरेन्द्रले दलविहीन वा बहुदलीय प्रणालीमध्ये एक छनौट गर्न जनमत संग्रहको घोषणा गरे।
मे १९८० मा जनमत संग्रह भएको थियो, जसमा दलविहीन प्रणालीले ५५% देखि ४५% सम्मको अन्तरले जित हासिल गरेको थियो। चुनावको नतिजाले राजालाई आर्थिक र राजनीतिक दुवै रूपमा देशको व्यापक पुनर्संरचना गर्न प्रेरित गर्यो।
१९९० मा नेपालमा हडताल र लोकतन्त्र समर्थक दंगाहरूको श्रृंखला सुरु भयो। वीरेन्द्रले अप्रिल १९९० मा राजनीतिक दलहरूमाथिको प्रतिबन्ध हटाए र संवैधानिक राजा बन्न सहमत भए।
राजनीतिक सुधारको मागलाई सम्बोधन गर्न नयाँ संविधान तयार गर्न उनले स्वतन्त्र संविधान सिफारिस आयोग नियुक्त गरे। नोभेम्बर ९, १९९० मा उनले कृष्णप्रसाद भट्टराईको प्रधानमन्त्रीको रूपमा सरकारलाई संवैधानिक राजतन्त्र घोषणा गरे।
यद्यपि, धेरै राजनीतिक समूहहरू यस प्रकारको प्रशासनसँग असन्तुष्ट भए, जसले गर्दा १९९६ मा गृहयुद्ध सुरु भयो जुन २००६ सम्म चल्यो।
१९९६ देखि २००६ सम्म चलेको माओवादी विद्रोही र सरकारी सेना बीचको संघर्ष, नेपाली गृहयुद्ध रोक्न वीरेन्द्र शक्तिहीन थिए। जुन १, २००१ मा उनको श्रीमती र छोराछोरी सहित परिवारका अधिकांश सदस्यहरू सहित उनको हत्या गरियो।
