निष्ठामा नडगमगाएका न्यायाधीश सिन्हाको सिंहदरबार यात्रा

१७ साउन २०७३ मा सर्वोच्च अदालतको न्यायाधीशमा नियुक्त भएका सिन्हा करिब ७ वर्ष सर्वोच्च अदालतमा रहँदा मूलत: संवैधानिक विवाद, फौजदारी र वाणिज्यसम्बन्धी मुद्दा निरुपणमा सक्रिय भए ।

उनी संलग्न इजलासले अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगका तत्कालीन प्रमुख लोकमानसिंह कार्कीको योग्यतासम्बन्धी विवाद, प्रतिनिधिसभाको पहिलो विघटन, कर फर्स्यौट आयोगको बन्दीप्रत्यक्षीकरणसम्बन्धी विवाद निरुपण गरेको थियो । यसबाहेक उनका धेरै व्याख्या नजिरका रूपमा छन् । उनी न्याय निरुपणबाहेक सर्वोच्च अदालतलाई सूचना प्रविधिमैत्री बनाउन सक्रिय थिए ।

सर्वोच्च अदालतका पूर्वन्यायाधीश सिन्हा वरिष्ठ अधिवक्ता सुशीलकुमार सिन्हाका छोरा हुन् । नेपालका प्रथम वरिष्ठ अधिवक्ता देवनाथप्रसाद बर्मा सिन्हाका मावली हजुरबुबा हुन् ।

अनिलले करका मुद्दा, करार तथा सम्झौताबारे धेरै कुरा बुवाबाटै सिक्ने अवसर पाए र त्यसैमा रमाए । विद्यालयलयस्तरमा उनलाई कानुनको रहर थिएन । उनी सिभिल इन्जिनियर बन्न चाहन्थे । त्यसका लागि साइन्स पढ्न चाहन्थे । उनी अमृत साइन्स क्याम्पस भर्ना पनि भए । पञ्चायतकालको सरकारी कलेज, त्यसमाथि चर्को राजनीति, त्यसबाट उनी टाढा रहने कुरै भएन । एक दिन अचानक परीक्षा दिँदै गर्दा केही प्रहरी आएर उनलाई कलेजमै पक्राउ गरे । अनिलकुमार सिंह नामको व्यक्तिको ठाउँमा भूलवश पक्राउमा परेका उनलाई त्यो घटनाले त्रसित बनायो । परिक्षामात्रै छुटेन, उनले कलेज नै छोडे । यही बिन्दुबाट सिभिल इन्जिनियर बन्ने सपना छोडी उनी कानुनका विद्यार्थी बने । उनले साइन्स पढ्ने साथीहरू अगाडि बढ्दा आफू पछाडि पर्छु कि भन्ने सोचे अनि कानुनमा भर्ना भएर मेहनत गर्न थाले ।

तर पनि जीवनमा तीन चार मुद्दा यस्ता पनि छन् जुन हार्दा तीन चारसम्म उनी निदाउन सकेनन् । कानुन व्यवसायमा सक्रिय हुँदा उनी यति बेफुर्सदी भए कि पछाडि फर्केर हेरेनन् । दैनिक १८ घन्टासम्म काममा खटिए । यसक्रममा दिनकै ६० किमिसम्म उनी यात्रा गर्दथे । उनलाई घुम्न र गल्फ खेल्न शोख छ । शनिबार भयो कि गाडीमा साथीहरूसँग ककनी, धुलिखेल, नगरकोट पुगिहाल्ने त्यो सम्भव भएन भने उनी गोकर्ण रिसोर्टमा गल्फ खेलिरहेको भेटिन्थे ।

पहिले कम्प्युटरको व्यवस्था थिएन, टाइपराइटरबाट टाइप गर्नुपर्थो। अनिलका अनुसार, कानुन व्यवसायीमा सबैभन्दा पहिले (०४४/४५ सालतिर) कम्प्युटर किन्ने सतीश खरेल हुन् । त्यसको केही दिनमै ७२ हजार रुपैयाँ हालेर उनले कम्प्युटर किने । यो रकम उनको ९ वर्षदेखिको बचत थियो । त्यतिबेला जग्गा सस्तै थियो, भैंसेपाटीमा ४५ हजार रुपैयाँमा एक रोपनी जग्गा हेर्न पनि गएका थिए तर उनले जग्गा होइन, कम्युटर चाहिन्छ भनेर फर्किए । कम्प्युटर किन्दा कतिपयले जग्गा नकिनेर किन कम्प्युटर किन किनेको भनेर गाली पनि गरेका थिए । कतिले ठीकै हो पनि भनेका थिए ।

२०७१ सालतिर, अनिलको फर्मले वार्षिक ६० लाख रुपैयाँ कर तिर्थ्यो । आयकर मात्रै उनले करिब २५ लाखको हाराहारीमा तिरेका थिए । यसरी हेर्दा आम्दानी करिब १ करोड बराबर हुन्थ्यो । तर उनले न्यायाधीशको प्रस्ताव आएपछि स्वीकार गरेर गए ।

सिन्हाले सर्वोच्चबाट १४ कात्तिक २०८०मा अवकाश पाए । केही समयअघि मात्र उनले हवाई सुरक्षासम्बन्धी अध्ययन कार्यदलमा बसेर काम पनि गरे । अहिले उनले आफ्नो ल फर्म छोरी अञ्जलिका सिन्हालाई जिम्मा लगाएका छन् । लामो समय कानुनी अनुभव सँगालेका अनिल पुरानो र नयाँ समयका कार्यशैलीबारे विश्लेषण गर्नसक्ने कानुनविद् हुन् ।